نکات مهم بودجه ۱۴۰۵ چیست؟ | دولت ۲۰ درصد کوچک می‌شود

لایحه بودجه از این جهت بسیار مهم است که تمام سیاست‌های اقتصادی دولت را برای سال آینده مشخص می‌کند. به همین دلیل بررسی و فهم بودجه می‌تواند بر تصمیمات زندگی مردم اثرگذار باشد. از تصمیمات سرمایه‌گذاری گرفته تا تصمیمات روزمره و زندگی مردم، همگی از لایحه بودجه اثر می‌پذیرند. برای نمونه در بودجه سال ۱۴۰۴ بودجه نیرو‌های مسلح افزایش قابل توجهی پیدا کرد و درواقع دولت احتمال جنگ را در بودجه ۱۴۰۴ می‌دید، و در ادامه خرداد ماه ۱۴۰۴ نیز جنگ ۱۲ روزه رخ داد.

افزایش ۲۰ درصدی حقوق کارکنان در بودجه ۱۴۰۵

دولت در لایجه بودجه ۱۴۰۵، افزایش حقوق کارکنان را مشابه سال ۱۴۰۳، تنها ۲۰ درصد درنظر گرفته است. این رقم درحالی‌است که تورم طبق اعلام بانک مرکزی در آبان‌ماه ۱۴۰۴ به ۴۱ درصد رسیده است. تورم نقطه‌به‌نقطه اعلامی مرکز آمار نیز در مرز ۵۰ درصد قرار دارد.

درواقع هدف دولت کاهش کسری بودجه بوده و نمی‌خواهد با افزایش بالای حقوق کارکنان، به هزینه‌های بودجه فشار وارد کند و دچار کسری بزرگی شود. به همین دلیل باتوجه به کاهش احتمالی درآمد‌های نفتی در سال آینده، کمترین میزان افزایش حقوق برای کارکنان رقم خورده است.

سقف معافیت حقوق کارکنان

سقف مالیات حقوق کارکنان در سال ۱۴۰۴ ماهانه ۲۴ میلیون تومان بوده است. در سال ۱۴۰۵ برخلاف افزایش حقوق کارکنان که کمتر از تورم بوده، این سقف افزایش خوبی گرفته است. حقوق کارکنان تا ماهانه ۴۰ میلیون تومان از مالیات معاف است. از ۴۰ میلیون تومان تا ۸۰ میلیون تومان، مالیات ۱۰ درصد، از ۸۰ میلیون تومان تا ۱۰۰ میلیون تومان مالیات ۱۵ درصد، از ۱۱ میلیون تومان تا ۱۲۰ میلیون تومان مالیات ۲۰ درصد، از ۱۲۰ میلیون تومان تا ۱۴۰ میلیون تومان نیز ۲۵ درصد و مازاد آن شامل ۳۰ درصد مالیاتی می‌شود.

افزایش مالیات بر ارزش افزوده به ۱۲ درصد

مالیات بر ارزش افزوده در لایحه بودجه ۱۴۰۵ افزایش قابل توجهی پیدا کرده است. این مالیات از ۱۰ درصد به ۱۲ درصد افزایش یافته و درواقع افزایش ۲۰ درصدی در مالیات بر ارزش افزوده شاهد هستیم. مالیات بر ارزش افزوده شامل اغلب کالا‌ها و خدمات به جز سفره مردم و کالا‌های اساسی می‌شود. درواقع با این افزایش در مالیات، سال آینده مصرف‌کننده در اولین گام گرانی ناشی از افزایش مالیات بر ارزش افزوده را تجربه خواهد کرد چرا که در نهایت مصرف‌کننده این مالیات را پرداخت خواهد کرد. البته در بودجه ۱۴۰۵ کالابرگ خانوار نیز شامل مالیات بر ارزش افزوده شده است!

در شرایط فعلی از ۱۰ درصد مالیات بر ارزش افزوده، ۷ درصد به دولت می‌رسد و ۳ درصد به شهرداری‌ها تخصیص پیدا می‌کند. حال سوالی که پیش می‌آید در بودجه ۱۴۰۵ با مالیات بر ارزش افزوده ۱۲ درصدی، چند درصد قرار است به شهرداری‌ها توزیع شود؟

تعرفه واردات بودجه برخلاف مصوبه هیئت وزیران

تعرفه واردات خودرو در کشور، جزو موضوعاتی است که همواره محل بحث بوده است. طی سال‌ها و ماه‌های اخیر، بار‌ها مصوبه‌های مختلفی ابلاغ شده و تعرفه خودرو را دستخوش تغییراتی کرده است. در آخرین ابلاغیه نیز مصوبه هیئت وزیران کمتر از یک ماه قبل منتشر شد که تعرفه واردات خودرو را تا پایان سال ۱۴۰۵ ابلاغ کرد. این مصوبه تعرفه ۱۰۰ درصدی برای خودرو‌های وارداتی هیبردی و ۱۱۰ درصدی برای خودرو‌های بنزینی تا حجم موتور ۱۵۰۰ سی‌سی ابلاغ کرده بود.

اما در لایحه بودجه ۱۴۰۵ مجدد تعرفه واردات کاهش پیدا کرده و رقم دیگری درج شده است. در لایحه بودجه ۱۴۰۵ تعرفه واردات خودروی هیبریدی و خودرو‌های بنزینی تا حجم موتور ۱۵۰۰ سی‌سی نیز ۴۰ درصد درج شده است. اگرچه این کاهش تعرفه واردات نکته مثبت لایجه بودجه در صنعت خودرو است، اما این میزان از تغییر رفتار دولت، می‌تواند انگیزه واردات خودرو را کاهش دهد و سرمایه‌گذاران از ترس تغییرات ناگهانی تعرفه واردات خودرو، وارد این بازار نشوند.

حذف ارز ترجیحی؟ یارانه دولت به چه افرادی تعلق می‌گیرد؟

دولت در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، از ارز یوروی ۱۰۳ تومانی صحبت کرده که معادل دلار ۸۵ هزار تومان است. در قسمتی دیگر از بودجه نیز منابعی تحت عنوان حاصل از اصلاح نرخ ارز ترجیحی عنوان کرده که معادل ۵۷۶ هزار میلیارد تومان است. این تغییرات به معنای حذف ارز ۲۸۵۰۰ تومانی و اصلاح آن به نرخ ۸۵ هزار تومانی بودجه است. این ارز مبنای کالا‌های اساسی خواهد بود و تحت عنوان ارز تالار اول که امروز در مرز ۸۰ هزار تومان است، قرار می‌گیرد.

حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ نشان از کاهش شدید ذخایر ارزی در کشور دارد که دولت را مجبور به حذف این ارز کرده است. به دلیل حذف ارز ۲۸۵۰۰ در بودجه، سال را با تورم موادغذایی شروع خواهیم کرد.تورمی که برای تامین معیشت مردم و جلوگیری از فشار اقتصادی بر دوش خانوارها، نیاز به تخصیص درست یارانه مستقیم و کالابرگ به مردم دارد. البته که ارز ترجیحی باعث ایجاد رانت شده بود. برای نمونه در بسیاری از کالا‌ها از برنج گرفته تا لوبیا، ارز ۲۸۵۰۰ تخصیص داده می‌شده، اما با قیمت معادل ارز بازار آزاد به دست مصرف‌کننده می‌رسید. تخصیص یارانه مستقیم به مردم، بهترین جایگزین برای ارز ترجیحی است، اما نکته قابل توجه نحوه تخصیص یارانه به مردم است.

دولت در حال حاضر به دلایل مختلف و محاسبات بسیار سهل‌گیرانه، طبقات مختلفی از مردم را از دریافت یارانه و کالابرگ حذف کرده است. برای نمونه افرادی که مقداری گاز و برق بیشتری مصرف کنند، از یارانه حذف می‌شوند، یا اگر یک خانواده ۳ نفره هرکدام ۲۰ میلیون تومان حقوق بگیرند، با جمع حقوق ۶۰ میلیون تومانی نیز از دریافت یارانه و کالابرگ حذف خواهند شد. درحالیکه خط فقر در ایران به بیش از ۳۰ میلیون تومان رسیده است، چطور یک خانواده‌ای که اگر مستاجر هم باشد، با ۶۰ میلیون تومان دریافتی جزو دهک ثروتمند جامعه قرار می‌گیرد؟

باتوجه به این موضوع و ضعفی که در یکپارچگی و سیستم‌های دولتی وجود دارد، بهتر است این یارانه به اکثر افراد جامعه تخصیص پیدا کند، وگرن همانطور که امروز ما در جامعه نارضایتی مردم را به دلیل حذف غیرمنطقی یارانه‌شان مشاهده می‌کنیم، مردم نیز از طرفی گرانی کالا‌ها و تورم ناشی از حذف ارز ۲۸۵۰۰ را باید تحمل کنند و از طرفی نیز هیچ یارانه‌ای کمک حالشان نخواهد بود. در چنین اصلاحات شوک‌آوری اگر فکری به حال جامعه نشود، پیامد‌های خطرناکی برای کشور خواهد داشت.

اولویت بودجه ۱۴۰۵ هزینه‌های دولت است نه توسعه

شاید ناامید کننده‌ترین قسمت بودجه ۱۴۰۵، سهم هزینه‌های دولت از کل بودجه باشد. مسعود پزشکیان، رئیس دولت، در مصاحبه‌های گوناگونی به بی‌پولی دولت اشاره کرده است. این صحبت‌ها عملا در لایحه بودجه ۱۴۰۵ نیز نمود پیدا کرده است. در لایحه بودجه ۱۴۰۵ سهم هزینه‌های دولت نسبت به کل مصارف بودجه عدد ۷۷ درصد را نشان می‌دهد. این یعنی دولت ۷۷ درصد از منابع خود را صرف هزینه‌های جاری خود می‌کند. هزینه‌هایی که از حقوق کارکنان، مزایای اجتماعی و هزینه‌های خرد دولت تشکیل شده است.

سهم هزینه‌های جاری دولت در بودجه ۱۴۰۴، حدود ۶۷ درصد بود و ۳۳ درصد باقی طبق بودجه قرار بود صرف تملک دارایی سرمایه‌ای و مالی شود. این عدد در سال ۱۴۰۵ به ۲۳ درصد رسیده است. یعنی دولت به دلیل شرایطی که دارد، به توسعه زیرساخت‌های کشور حتی فکر هم نمی‌کند و تمام تمرکز دولت بر تامین هزینه‌های جاری و حقوق کارکنان است.

افزایش ۴۲ درصدی درآمد مالیاتی دولت

دولت در لایحه بودجه ۱۴۰۵، درآمد مالیاتی ۲ هزار و ۹۶۱ میلیارد تومانی درنظر گرفته است. این درآمد در بودجه سال ۱۴۰۴، ۲ هزار و ۸۴ میلیارد تومان بوده است. درواقع درآمد مالیاتی دولت در لایحه بودجه ۱۴۰۵، ۴۲ درصد افزایش پیدا کرده است. دولت درآمد‌های مالیاتی خود را متناسب با تورم افزایش داده است و فرض دولت آن است که درآمد اشخاص مخصوصا اشخاص حقوقی، متناسب با تورم افزایش خواهد داشت. افزایش مالیات بر ارزش افزوده نیز به درآمد مالیاتی دولت کمک خواهد کرد.

وابستگی بودجه به نفت در پایین‌ترین عدد چنددهه اخیر

دولت در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، سهم نفت را ۲۶۳ هزار میلیارد تومان اعلام کرده است. این عدد نسبت به بودجه عمومی دولت، سهم ۵ درصدی را نشان می‌دهد. سهم ۵ درصدی نفت در بودجه، کمترین میزان در طی سال‌های اخیر است. در سال ۱۴۰۰ سهم نفت در بودجه ۲۷ درصد بود و تا سال ۱۴۰۲ به ۳۰ درصد افزایش پیدا کرد. اما از سال ۱۴۰۳ سهم نفت در مسیر نزولی قرار گرفته و در سال ۱۴۰۴ به ۱۱ درصد رسیده بود. اکنون لایحه بودجه ۱۴۰۵، با سهم نفت ۵ درصدی از بودجه عمومی دولت، رکورد کمترین سهم نفت را زده است.

فروش اوراق سال ۱۴۰۵ به ۹۴۰ همت رسید

در بودجه سال ۱۴۰۴ فروش اوراق ۸۱۰ همت مصوب شد. البته تا امروز و درحالی‌که کمتر از ۳ ماه تا پایان سال باقی مانده، این میزان از اوراق به فروش نرفته است. همچنین به دلیل افزایش اوراق در بودجه ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل، نرخ سود بدون ریسک اخزا در مرز ۳۹ درصد قرار گرفته است. دولت با توجه به این موضوع، فروش اوراق در سال ۱۴۰۵ را ۲۵ درصد افزایش داده و به ۹۴۰ هزار میلیارد تومان رسانده است. رقمی که نسبت به تورم و بودجه سال قبل، معقول است و فشار زیادی بر بازار و نرخ سود‌ها نمی‌آورد.

بنزین ۷۵ هزار تومانی در بودجه ۱۴۰۵؟

بنزین در لایحه بودجه ۱۴۰۵، اعداد عجیبی را به خود دیده است. دولت منابع حاصل از فروش بنزین وارداتی به نرخ غیریارانه‌ای را ۵۴۸ هزار میلیارد تومان عنوان کرده است. این درحالی است که روزانه دولت حدود ۲۰ میلیون لیتر بنزین وارد می‌کند. با این وجود و فرض واردات روزانه ۲۰ میلیون لیتری بنزین، قیمت فروش بنزین دولت بایستی ۷۵ هزار تومان باشد تا بودجه ۵۴۸ همتی تامین شود.

این رقم در بودجه با بنزین سوپر تامین نمی‌شود. زیرا مصرف بنزین سوپر در کشور به این میزان در روز نیست. حال اگر دولت بخواهد قیمت بنزین جایگاه را افزایش دهد، باید ببیند آیا جامعه توان تحمل این موضوع را دارد یا خیر؟ اگرچه دولت در بودجه عنوان کرده منابعی که تحت این عنوان در بودجه تامین شود را صرف یارانه و کالابرگ خواهد کرد.

دولت بودجه سال ۱۴۰۵ را انقباضی بسته است!

در نهایت اگر بخواهیم یک چشم‌انداز مختصری از بودجه ۱۴۰۵ داشته باشیم، به این نتیجه می‌رسیم که دولت بودجه خود را انقباضی پیشنهاد داده است. بودجه‌ای که در مجموع با تورم ۴۰ درصد، ۵ درصد افزایش پیدا کرده و دولت سعی در کوچک کردن بودجه و دولت کرده است. حقوق کارکنان افزایش کمی داشته و درآمد‌های مالیاتی و مالیات بر ارزش افزوده، افزایش قابل توجهی پیدا کرده‌اند.

هدف دولت کاهش کسری بودجه بوده و تا با کاهش کسری بودجه دولت، بتواند به کاهش تورم کمک کند. به همین دلیل تا توانسته درآمد‌های نفتی را کاهش داده که با توجه به شرایط تحریمی، اقدام خوبی است و از طرفی درآمد‌های مالیاتی را افزایش داده است تا حداقل کسری بودجه را داشته باشد. درواقع با توجه به تورم ۴۰ درصدی، افزایش حقوق ۲۰ درصدی کارکنان و افزایش بودجه ۵ درصدی، می‌توان با تعدیل تورمی عنوان کرد بودجه قصد دارد دولت را ۲۰ درصد کوچک کند.